Ντομάτα

Ντομάτα

Η τομάτα (Lycopersicon esculentum Mill.)

Είναι ένα ετήσιο – αυτογονιμοποιούμενο λαχανοκομικό φυτό της οικογένειας Solanaceae, αρκετά διαδεδομένο και δημοφιλές. Σε παγκόσμια κλίμακα ως προς την καλλιεργούμενη έκτασή της, η τομάτα βρίσκεται στην τρίτη θέση μετά την πατάτα και γλυκοπατάτα. Στην Ελλάδα, η επιτραπέζια τομάτα βρίσκεται στη δεύτερη σε έκταση θέση, μετά την πατάτα.

Θεωρείται μία από τις πιο σημαντικές κηπευτικές καλλιέργειες παγκοσμίως. Γιατί, εφοδιάζει τον ανθρώπινο οργανισμό με βιταμίνες (κυρίως βιταμίνη C), λυκοπένιο (ισχυρή αντιοξειδωτική δράση), έχει ελκυστικό χρώμα και ιδιαίτερο άρωμα, στοιχεία τα οποία της προσδίδουν υψηλή διατροφική αξία. Επιπλέον, είναι ένα φυτό το οποίο έχει προσαρμοστεί σε μεγάλη ποικιλία τύπων εδάφους και κλίματος, αν και γενικά η τομάτα απαιτεί θερμό κλίμα και καλά στραγγιζόμενα εδάφη.
Σε υπαίθρια καλλιέργεια φθάνει σε αποδόσεις μέχρι και 6 τόνους/στρέμμα, ενώ σε θερμοκηπιακή – υδροπονική καλλιέργεια φθάνει σε αποδόσεις πάνω από 10 τόνους/στρέμμα.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά

Η τομάτα είναι ένα φυτό ποώδες, ετήσιο και αυτογονιμοποιούμενο. Αναπτύσσει μία ευδιάκριτη πασσαλώδη κεντρική ρίζα, ενώ παράλληλα σχηματίζει αρκετά εύκολα πολλές δευτερεύουσες πλευρικές ρίζες, ακόμα και στην περιοχή του λαιμού.
Το γεγονός αυτό καθιστά τη τομάτα ως ένα εύκολο μεταφυτευμένο φυτό. Η τομάτα είναι καλλιέργεια υψηλών θρεπτικών απαιτήσεων, η ισόρροπη ικανοποίηση των οποίων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη υψηλών αποδόσεων και καλής ποιότητας της παραγωγής σε συνδυασμό με μακρά περίοδο καρποφορίας. Η βέλτιστη θερμοκρασία για την ανάπτυξη των περισσότερων ποικιλιών, κυμαίνεται μεταξύ 21 και 24 °C.

Είναι ιδιαίτερα καλιόφιλο είδος με ευεργετική επίδραση του Καλίου (Κ) στην ποιότητα των καρπών. Γενικώς απαιτείται σταθερή θρεπτική τροφοδοσία, η αξιοποίηση της οποίας βασίζεται σε κανονική άρδευση και σε επάρκεια εδαφικής υγρασίας.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά
Προσαρμοστικότητα

Προσαρμοστικότητα

Η τομάτα αποδίδει καλύτερα σε καλά στραγγιζόμενα εδάφη, σταθερής δομής και υψηλής υδατοϊκανότητας και περιεκτικότητας σε οργανική ουσία (>2%). Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, τα πιο κατάλληλα εδάφη για την καλλιέργεια της τομάτας θεωρούνται τα αμμοπηλώδη (SL) και τα πηλοαμμώδη (LS). Σε ελαφρά αμμώδη εδάφη παρατηρείται σημαντική πρωίμιση της παραγωγής, ενώ σε βαριάς σύστασης αργιλώδη και αργιλοπηλώδη (Clay loam) εδάφη, σημαντική καθυστέρηση της ωρίμανσης. Τα βαριά εδάφη γενικώς αποφεύγονται, γιατί στραγγίζουν δύσκολα και καθίστανται προβληματικά, όταν υπάρχει υψηλή συγκέντρωση αλάτων. Σχετικά με τις χημικές ιδιότητες του εδάφους, η πιο ενδεδειγμένη αντίδραση για την καλλιέργεια της τομάτας, είναι το εύρος pH μεταξύ 6 – 6,5, αν και pH μέχρι 7,5 δίνει ικανοποιητικά αποτελέσματα. Σε αρκετά όξινα εδάφη (pH<5,7), στα πλαίσια της βελτίωσης του pH συνιστάται εφαρμογή σκόνης ασβεστολίθου ή δολομίτη. Σε πολύ αλκαλικά εδάφη (pH>7,8), συχνά παρατηρούνται τροφοπενίες μικροθρεπτικών στοιχείων και γι’ αυτό απαιτείται εφαρμογή με θειϊκό ασβέστιο, ή θειάφι, σε δοσολογίες που καθορίζονται από την εδαφική ανάλυση. Σε σχέση με την αγγουριά, θεωρείται πιο ανθεκτικό φυτό στην αλατότητα. Ικανοποιητική τιμή της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του εδάφους, για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια είναι 1,5 mmhos/cm έως 4 mmhos/cm. Σε υψηλή αλατότητα τιμής 6 – 8 mmhos/cm, οι αποδόσεις μπορούν να μειωθούν μέχρι και 50%.

Βασική λίπανση

Βασική λίπανση

Η βασική λίπανση για την επιτραπέζια τομάτα θερμοκηπίου, εστιάζει στην επίτευξη των παρακάτω στόχων:

  1. Υψηλά επίπεδα οργανικής ουσίας. Συμβάλλει στην εξασφάλιση καλής δομής του εδάφους, βελτιώνοντας παράλληλα και την υδατοικανότητά του.
  2. Επαρκής εφοδιασμός Φωσφόρου (P2Ο5) για την ανάπτυξη ενός ισχυρού ριζικού συστήματος.
  3. Αρκετά αποθέματα Καλίου (K2Ο), έτσι ώστε οι πρώτοι καρποί να είναι καλής ποιότητας και ταχείας ανάπτυξης. Επιπλέον το Κάλιο επεμβαίνει στη σχέση πηγής / αποδέκτη (sink - source relationship) στο φυτό, προκαλώντας ανάσχεση της ζωηρής βλάστησης. Έχει αποδειχθεί ότι υπερβολικές ποσότητες Καλίου στο έδαφος μειώνουν την ικανότητα πρόσληψης Μαγνησίου (MgΟ). Επομένως με την εφαρμογή υψηλών ποσοτήτων Καλίου, συνιστάται η πρόσθετη εφαρμογή Μαγνησίου, με αναλογία Κάλιο / Μαγνήσιο 2:1.
  4. Αρκετό Άζωτο (Ν) για την αρχική ανάπτυξη, όχι όμως υπερβολικό, το οποίο μπορεί να ευνοήσει την ανάπτυξη ζωηρής βλάστησης, εις βάρος της καρποφορίας.
  5. Ελαφρώς όξινο pH (6 – 6,5).
Υδρολίπανση

Υδρολίπανση

Με την υδρολίπανση εφοδιάζουμε την καλλιέργεια της τομάτας με τα απαραίτητα στοιχεία θρέψης για τα κρίσιμα στάδια ανάπτυξής της. Η βάση του προγράμματος θρέψης της, στηρίζεται στο Άζωτο, Κάλιο, αλλά και στα Ιχνοστοιχεία. Βασική προϋπόθεση για την επιτυχία της, είναι η χρήση λιπασμάτων τα οποία είναι πλήρως υδατοδιαλυτά και δεν αντιδρούν μεταξύ τους, ώστε να παρουσιαστεί ίζημα.
Η σωστή υδρολίπανση της τομάτας βασίζεται πάνω στις εξής παρατηρήσεις:

  1. Με την αύξηση της θερμοκρασίας και του μήκους της ημέρας, οι απαιτήσεις σε Άζωτο αυξάνονται.
  2. Με τη μείωση της ακτινοβολίας και του μήκους της ημέρας, οι ανάγκες σε Κάλιο αυξάνονται. Το Κάλιο αυξάνει τη συνεκτικότητα και την οξύτητα των καρπών (βελτιωμένη γεύση) και μειώνει το ποσοστό κενών χώρων του καρπού. Μαζί με τη προσθήκη Καλίου πρέπει να προστεθεί και σχετική ποσότητα Μαγνησίου για μείωση πιθανού ανταγωνισμού των δύο στοιχείων. Επιπλέον, έλλειψη των παραπάνω θρεπτικών στοιχείων μπορεί να προκαλέσει και ανομοιομορφίες στο χρωματισμό.
  3. Η προσθήκη αφομοιώσιμου Ασβεστίου (CaO) ευνοεί τη συνεκτικότητα του καρπού.
  4. Στα κρίσιμα στοιχεία ανάπτυξης (άνθηση, επικονίαση, γονιμοποίηση, καρπόδεση) εκτός από τα κύρια στοιχεία, συνιστάται η εφαρμογή τόσο ιχνοστοιχείων (Βόριο, Μαγγάνιο, Ψευδάργυρος, Χαλκός, Μολυβδαίνιο, Σίδηρος), όσο και βιοδιεγερτικών σκευασμάτων (Χουμικές ουσίες, Προϊόντα υδρόλυσης πρωτεϊνών – Αμινοξέα, Εκχυλίσματα Φυκών, εμβόλια μικροοργανισμών, Γλυκίνες/Βεταίνες). Οι εφαρμογές που γίνονται στο κατάλληλο στάδιο ανάπτυξης, με την κατάλληλη σύνθεση και ποσότητα, δίνουν άριστα αποτελέσματα.

Προϊόντα εξειδικευμένων ιχνοστοιχείων και βιοδιεγερτικών σκευασμάτων μπορούν να εφαρμοστούν και με τη μέθοδο των διαφυλλικών ψεκασμών. Επιπλέον, με τις κατάλληλες εφαρμογές λίπανσης, μπορεί να περιοριστεί και η προσβολή του καρπού από βοτρύτη και περονόσπορο.

Απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία

Οι απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία για κάθε ξεχωριστό θερμοκήπιο πρέπει να καθορίζεται από τον εκάστοτε γεωπόνο σύμβουλο, με γνώμονα τα αποτελέσματα των εδαφολογικών αναλύσεων, τη φυλλοδιαγνωστική και τις μακροσκοπικές παρατηρήσεις. Άλλες παράμετροι που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον καθορισμό της ποσότητας των λιπασμάτων, με τα οποία θα πρέπει να εφοδιάζουμε τα φυτά μας στη διάρκεια ανάπτυξής τους είναι οι εξής:

  • Αναμενόμενη απόδοση.
  • Χαρακτηριστικά εδάφους.
  • Πυκνότητα φύτευσης.
  • Συνθήκες περιβάλλοντος.
  • Στάδιο ανάπτυξης.
  • Ζωηρότητα φυτού.
  • Καλλιεργητική διάρκεια.
  • Υβρίδιο.
Απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία

Μία προσέγγιση υπολογισμού των θρεπτικών αναγκών της τομάτας είναι η εξήs.

Λαμβάνοντας υπόψη πως η αναμενόμενη απόδοση της καλλιέργειας σε θρεπτικά στοιχεία είναι 15 tn/στρ., θα πρέπει να προστεθούν συνολικά:

  • Άζωτο
    (Ν) 30-35 kg
  • Φώσφορος
    (P2Ο5) 15-20 kg
  • Κάλιο
    (Κ2Ο) 35-45 kg
  • Μαγνήσιο
    (MgO) 10-15 kg

Για κάθε αναμενόμενη αύξηση της παραγωγής ανά τόνο, οι ποσότητες αυξάνονται κατά:

  • Άζωτο
    (Ν) 2-2,3 kg
  • Φώσφορος
    (P2Ο5) 1-1,4 kg
  • Κάλιο
    (Κ2Ο) 2,3-3 kg
  • Μαγνήσιο
    (MgO) 0,7-1 kg

Άριστες τιμές θρεπτικών στοιχείων στην ξηρά ουσία των φύλλων, στο στάδιο της καρποφορίας, με την μέθοδο της φυλλοδιαγνωστικής είναι:

Μακροθρεπτικό στοιχείο Περιεκτικότητα (%) Μικροθρεπτικό στοιχείο Περιεκτικότητα (ppm)
Άζωτο (Ν) 4 - 5,5 Σίδηρος (Fe) 100 - 250
Φώσφορος (P2O5) 0,3 – 1 Ψευδάργυρος (Zn) 30 – 150
Κάλιο (Κ2Ο) 4 – 7 Μαγγάνιο (Mn) 40 – 300
Ασβέστιο (CaO) 1 – 5 Χαλκός (Cu) 5 – 25
Μαγνήσιο (MgO) 0,4 – 1,5 Βόριο (Β) 35 – 100
Μολυβδαίνιο (Mo) 0,15 – 5
Πρόγραμμα θρέψης

Πρόγραμμα θρέψης

Οι παραπάνω αναφερόμενες δόσεις και στάδια ανάπτυξης είναι ενδεικτικά και αναπροσαρμόζονται πάντα ανάλογα με τις συστάσεις του γεωπόνου συμβούλου. Γιατί η ορθολογική λίπανση εκτιμάται πάντα σε σχέση με:

  • Αναμενόμενη απόδοση
  • Χαρακτηριστικά εδάφους
  • Πυκνότητα φύτευσης
  • Συνθήκες περιβάλλοντος
  • Στάδιο ανάπτυξης
  • Ζωηρότητα φυτού
  • Καλλιεργητική διάρκεια
  • Υβρίδιο

Γενικά όσον αφορά την υδρολίπανση, η διάλυση των λιπασμάτων θα πρέπει να είναι 1 kg/m3 νερού και η τελική αγωγιμότητα στη ρίζα του φυτού θα πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 1,8 – 2,2 mmhos/cm.

Η ΦΥΤΟΘΡΕΠΤΙΚΗ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ Download PDF
X